James Webb Uzay Teleskobu

Kızılötesi astronomiye yönelik bir uzay teleskobudur. Uzaya gönderilmiş en güçlü teleskoptur. Eskiyen Hubble Uzay Teleskobu’nun kısmen ardılı olacak şekilde planlanmış, NASA öncülüğünde ve ESA ile CSA’nın desteğiyle geliştirilmiştir. Aralık 2021’de fırlatılmış ve Ocak 2022’de yörüngesine girmiştir.

Üzerinde yer alan hassas aygıtlar, dev gezegenlerin ve gezegen sistemlerinin kızıl ötesi görüntülerini çekme ve tayflarını ölçerek yaşlarını ve kütlelerini belirleme imkânına sahiptir. Bunların dışında, başka yıldızların çevresinde yer alan disklerin tayf ölçümlerini yaparak gezegen sistemlerinin doğmasına olanak sağlayan türden olan disklerin bileşenlerini tanımlamaya da imkân verir.

Son derece hassas aygıtları ve büyük aynasıyla, gezegenlerin doğduğu toz disklerini gözlemleyebiliyor. Ayrıca kendi yıldızlarının önünden geçen gezegenlerin havaküre bileşenlerini de gözlemleyebilir.

Güneş Kalkanı

Kızılötesi spektrumda gözlem yapabilmek için teleskobun sıcaklığı, −223.2 °C’nin altında tutulmalıdır. Aksi takdirde, kızılötesi radyasyon aletteki enstrümanlara zarar verecektir. Bu nedenle teleskop; Güneş, Dünya ve Ay’dan gelen ışığı ve ısıyı engellemek için büyük bir güneş kalkanı kullanmaktadır. Uzay aracı, bulunduğu yörüngenin konumu itibarıyla üç cismi de her zaman uzay aracının aynı tarafında tutarak onları kalkanın arkasında bırakır.

Optik Ayna

Teleskobun birincil aynası, 25.4 metrekare toplam alana sahip 6,5 metre çapında altın kaplamalı berilyum reflektörüdür. Ayna, teleskop fırlatıldıktan sonra açılan 18 altıgen parçadan oluşur. Tek parça hâlinde gönderilmemesinin nedeni, mevcut fırlatma araçlarının yeterli büyüklükte olmamasından kaynaklanmaktadır. Teleskobun uzaydaki ilk kurulumu sırasında aynaları doğru konuma getirmek için hassas mikro motorlar kullanılmaktadır. Bu ilk yapılandırmanın ardından, optimum odağı korumak için yalnızca birkaç günde bir güncelleme yapılması gerekecek. Bu yöntem, yer çekimi ve rüzgâr yükünün etkilerinin üstesinden gelmek için hareketli optikler kullanarak ayna parçalarını sürekli olarak ayarlayan yeryüzündeki karasal teleskoplardan farklıdır. Uzay ortamında çevresel etmenler olmadığı için Webb teleskobunun sürekli hareketlere ihtiyacı yoktur.

Fotoğraf Neler Gösteriyor?

Teleskobun üzerindeki Yakın-Kızılötesi Kamerası (NIRCam) tarafından çekilen bu fotoğrafın gösterdiği alanı örnekleyecek olursak. Bir kum zerresini elinize alıp, kolunuzu vücudunuzdan olabildiğince uzağa açtığımızı düşünelim. O kum zerresinin gökyüzünde görüş alanınızda kapladığı ufacık alan kadar bir alana denk geliyor. Ama bu fotoğraf içinde farklı uzaklıklarda yüzlerce galaski var. Her birinin içinde on milyarlarca yıldız, toplamdaysa bu kare içinde potansiyel olarak trilyonlarca gezegen bulunuyor. Bu yıldızların bir kısmı Güneş gibi, o gezegenlerin bir kısmıysa Dünya gibi…

Fotoğraftaki dikenli gibi gözüken nesnelerin büyük bir kısmını tekil yıldızlar oluşturuyor. Bunların ışığı çok daha parlak olduğu için, teleskobun taşıyıcı elemanlarından geçerken difraksiyona uğruyor. Sensör üzerinde bu uzun çizgileri oluşturuyor. Yani bu, teleskobun tasarımından kaynaklı bir etki oluşturuyor. Eğer bu yıldızları çıplak gözle görebilseydiniz, bu tür bir diken yapısı görmeyecektiniz.

Fotoğrafın ana öznesi, ortada daha sisli ve bulanık bir şekilde görülen SMACS 0723 galaksi kümesi. Bu objenin bulanık gibi gözükmesinin nedeni, teleskobun o nesneye odaklanarak çok fazla bilgi toplamış olması. Görsel veriye dönüştürdüğümüzde bunların hepsini aynı anda algılayamıyoruz. Ancak astrofizikçiler bu bulanıklık içinde bulunan devasa miktardaki veriyi analiz ederek o galaksi kümesine dair çok daha fazla bilgi alabilecekler.

Milyarlarca Yıl Öncesine Zaman Yolculuğu

SMACS 0723, Dünya’dan yaklaşık 4.6 milyar ışık yılı uzaktaki bir küme. Dolayısıyla bu fotoğrafta, söz konusu galaksi kümesinin yaklaşık 4.6 milyar yıl önceki hâlini görüyoruz. Çünkü teleskobun sensörüne ulaşan fotonlar, o galaksi kümesinden 4.6 milyar yıl kadar önce yola çıktı. Bunun anlamı şu: O galaksi kümesi şu anda çoktan farklı bir görünüme kavuşmuş olabilir. Üstelik Evren’in ivmelenerek genişliyor olmasından ötürü, bizden artık çok daha uzakta bulunuyor. Şöyle düşünün: Orada bir medeniyet varsa da şu anda Dünya’yı görebilecek kadar güçlü bir teleskopları varsa, bize baktıklarında bizim medeniyetimizi görmüyorlar. Çünkü Dünya 4.6 milyar yıl önce henüz doğmamıştı; Güneş daha yeni yeni var oluyordu! Dolayısıyla buraya baktıklarında, henüz yaşamın evrimleşmediğini göreceklerdi; halbuki buradayız, varız!

Hubble’dan Farkı Ne?

Bu fotoğrafın başarısını anlayabilmek için, teleskobun öncülü olan Hubble Uzay Teleskobu’nun aynı bölgeye yönelik bir fotoğrafı ile arasındaki farkı incelemek mümkün:

Aradaki bariz detay farkı, iki teleskop arasındaki devasa teknolojinin tek sonucu değil. Soldaki fotoğrafı çekmek için Hubble Uzay Teleskobu’nun o noktaya haftalarca aralıksız odaklanması gerekmişti. James Webb Uzay Teleskobu tarafından çekilen sağ tarafta gösterilen karenin çekilmesi içinse 12.5 saatlik bir odaklanma yetti.

Kaynakça: NASA, ScientificAmerican, Popsci, Astroturk

The post NASA, James Webb Uzay Teleskobu İlk Renkli Fotoğrafı Gönderdi appeared first on Halil Durmus.

Perseverance Uzay Aracı Mars’a İniş Yaptı

Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nin (NASA) uzay aracı Perseverance, yedi aylık yolculuğunu tamamlayıp Mars’a başarılı iniş yaptı.

Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nin (NASA) uzay aracı Perseverance misyonu kapsamında 20 kamera ve mini helikopteriyle Kızıl Gezegen Mars’a iniş yaptı. Perseverance, Dünya ile uzaklığı Güneş etrafındaki yörüngesine göre 55 milyon ila 400 milyon kilometre arasında değişen Kızıl Gezegen’de yaşamın izlerini arayacak.

Yaşam İzlerini Arayacak

Gezegenin yaşanabilirliği üzerine araştırmalar yapıldı. Biyolojik yaşantının varlığı için geçmişteki şartların uygun olup olmadığı araştırıldı. Bu soru büyük oranda yanıtlanmış durumda. 2000’li yıllarda gezegende araştırmalar yapan Spirit ve Opportunity ile yakın zaman önce Curiosity, Mars’ın bir zamanlar daha sıcak ve ıslak bir gezegen olduğunu ortaya koydu.

Perseverance, kendinden önceki robotların bilgileri ışığında, eğer bir zamanlar var oldularsa, ilkel yaşam formalarının izini arayacak. Bunun için de bir zamanlar devasa bir göl olan Jezero’ya indiriliyor.

Jezero Krateri neden önemli?

Jezero Krateri ismini Bosna – Hersek’teki aynı adlı şehirden alıyor. Slav dillerinde “jezero” aynı zamanda “göl” anlamına geliyor.
45 km çapındaki kraterde kil ve karbonat dahil birçok kaya türü bulunuyor. Bunların içinde bulunacak organik moleküller geçmişe dair yaşam belirtisi anlamına gelecek.

Milyarlarca yıl öncesinde var olduğu düşünülen gölün kıyısında bazı tortumsu kalıntılar bulunması bekleniyor.
Uzmanlar, bazı göllerde rastlanan ve mikrop kalıntıları ile karbonatların etkileşimi sonucu oluşan bu tür tortuların bir zamanlar burada yaşam olduğuna dair veri teşkil edeceğine inanıyor.

Perseverance Uzay Aracı Mars’a Nasıl İndi?

Kızıl gezegenin atmosferine girdikten sonra  roket motorlarının hızı yavaşlatılan uzay aracı bir iniş paraşütü ile Mars yüzeyine yöneldi.  İniş manevrasının son aşamasında ise yaklaşık 20 metre yükseklikten Jezero Krateri’ne  kablolarla bir tür vinç tarafından çekilerek indirildi. Vinç daha sonra gezegene kendi inişini yapmak için uzay aracından ayrıldı.

Araç, Mars’ın atmosferine planlandığı vakitte girdi ve robotun inişinin başarılı olduğuna ilişkin ilk sinyal inişten 7 dakika sonra Dünya’ya ulaştı.

Dünya ile Mars arasındaki 190 milyon kilometrelik mesafe nedeniyle, herhangi bir iletişimin ulaşma süresi yaklaşık 11 dakika. Bu nedenle eğer bir şeyler yanlış giderse, Dünya’daki kontrol merkezinin müdahale için zamanı olmuyor. Kontrol, Perseverance’taki otonom sistemlerde oldu.

Mars’tan Yeni Görüntüler Gönderdi

Üzerindeki ekipman sayesinde mikroskobik görüntü elde edebilen Perseverance’ın elde ettiği veriler Dünya’ya gönderilerek değerlendiriliyor.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

Tüm fotoğrafların telif hakkı Nasa/JPL-Caltech’e aittir.

Kaynakça: NASA, Space, Nature, BBC,

The post Mars: Perseverance Uzay Aracı appeared first on Halil Durmus.

Bulutsuların bazı noktalarında diğerlerinden daha fazla atom vardır. Bu bölgelerde kuvvetli kütle çekim alanları oluşur. Bu bölgelerdeki atomlar çevredeki yavaş atomları çeker. Atom sayısı arttıkça çekim alanları daha da kuvvetlenir ve bulutsudaki daha çok maddeyi çeker bu olay sonucunda bulutsu üzerinde kümelenmeler oluşur. Bu bölgeler yoğun bölgelerdir.

Yıldızlar Nasıl Oluşur?

Yıldızlar, bulutsulardaki bu yoğun bölgelerin çökmesiyle oluşur. Bu bölgelere  molekül bulutları denir. Molekül bulutlarında çoğunlukla Helyum ve Hidrojen vardır. Molekül bulutlarındaki moleküller birbirleriyle çarpışırlar ve uyarılmış duruma geçerler. Uyarılmış moleküller temel enerji seviyesine geçerken sahip oldukları fazla enerjiyi kızıl ötesi ışık şeklinde yayarlar. Enerji bu bölgenin dışına çıktığı için yoğun bölge soğumaya başlar. Bölgenin kendi iç basıncı ve kütle çekimi dengelenemez ve moleküler bulut çökmeye başlar.  Bu çökmelerle yıldızların tek tek değil de kümeler halinde oluştuğu bilinmektedir.

Yoğunluğu arttıkça yaydığı ışık  dışarıya çıkamaz çünkü ışık moleküller tarafından soğrulmaya başlar. Bulutun iç kısmındaki sıcaklık artmaya başlar. Merkezin sıcaklığı 10 milyon dereceye ulaşınca hidrojen yanması başlar. Bu sıcaklıkta hidrojen atomlarının çekirdekleri çok hızlı dönmeye başlar ve çarpıştıkları zaman birbirleriyle kaynaşırlar ve helyuma dönüşürler. Kaynaşan 4 hidrojenden atomundan 1 helyum oluşur ancak hidrojenin tüm ağırlığı helyuma dönüşmez. Burada kaybolan madde saf enerjiye dönüşür. Bu enerji, yıldız taslağının kendi ağırlığını taşıması ve içe çökmesini engellemek için gereklidir. Isınma bulutun basıncı ve kütle çekimi dengelenene kadar devam eder. Böylece önyıldız oluşmuş olur. Önyıldız zamanla ışıma yaparak enerji kaybeder ve küçülür. Merkezin sıcaklığı belli bir değere ulaştığında çekirdek tepkimeleri başlar ve yıldız oluşur.

Kaynakça: NASA, Kids Frontiersin, Fen Aktivite, Astrobilgi, Scribd

De Boer, K. ., & Seggewiss, W. (2008). Stars and Stellar Evolution.

Bozkurt Z., Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri, Stellar Interiors and Evolution

Afşar M., Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri, Solar System

The post Yıldızlar Nasıl Oluşur? appeared first on Halil Durmus.

Gökyüzünün sakin köşelerinde rastlayabileceğimiz veya uzayın karanlığında renklerine hayran kalabiliriz. Bulutsular gözlerimize renk cümbüşü yaşatırken, aynı zamanda yıldızlar hakkında da bilgi verebiliyor.

Yıldızların Nasıl Oluştuğu Gibi!

Bulutsular, çoğunluğu hidrojen ve helyum olmak üzere, toz ve gazlardan oluşur. Bir bulutsudaki tozlar ve gazlar etrafa yayılmış olarak bulunur. Yer çekimi sayesinde bu tozlar ve gazlar bir araya gelir. Bu öbekler büyür ve büyür, yerçekimleri de aynı oranda güçlenir.

Sonunda, toz ve gaz kütlesi öylesine büyür ki, kendi yerçekiminden çöker! Çöküş, bulutun merkezindeki malzemenin ısınmasına neden olur ve bu sıcak çekirdek bir yıldızın doğumudur!

Nebula Nasıl Oluşur?

Bir Nebula oluşmadan önce bir yıldızdır. Bu yıldız büyüdükten sonra ya beyaz cüce ya nötron yıldızı ya da bir karadelik olur. Fakat bütün yıldızlar bunlardan biri olmadan önce kırmızı süperdev haline gelir. Bu yıldızlar çok büyük oldukları için içten gelen basınç ve yüksek (100.000.000 °C) sıcaklığın etkisiyle uzay boşluğuna gaz salarlar. Ve salınan bu gaz gerçekten büyüleyici.

Dünya’ya en yakın bilinen bulutsunun adı Helix Bulutsusu. Ölen bir yıldızın– muhtemelen Güneş gibi- kalıntılarından oluşuyor. Dünya’dan yaklaşık 700 ışık yılı uzaklıkta bulunan bu Nebula’ya seyahat etmek isteseniz bile oraya varmanız 700 yıl sürecektir!

Neyse ki günümüz teknolojisi ve teleskoplarıyla bu kadar uzaklıkta olan bu doğa harikalarını keşfetmek ve incelemek mümkün.

Kaynakça: Bilgiustam, Cahil, Nedir-bu, Evrimagaci, Bilgify

The post Nebula: Uzayın Parlak Bulutları appeared first on Halil Durmus.

Mevsimler Nasıl Oluşur?

Bir gezegende mevsimlerin oluşmasına neden olan iki etken vardır:

• Gezegenin eksen eğikliği
• Güneş etrafındaki yörüngesinin şekli

Mevsimler bir gezegenin kendi yörüngesindeki hareketi esnasında Güneş’e doğru olan düzenli ve tekrar eden hareketleri sonucu oluşur.

Dünya’da mevsimlerin oluşmasında eksen eğikliği – yaklaşık 23 derece – daha büyük rol oynar. Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesi elips şeklindedir. Bu nedenle yörünge şeklinin Dünya’nın mevsimleri üzerinde belirgin bir etkisi yoktur.

Gezegenler de Mevsimler

Başka Gezegenlerde de Mevsimler Görülür mü? Güneş Sistemi’ndeki her gezegen de mevsimler görülmektedir. Hatta birçoğunda Dünya’da olduğu gibi dört mevsim yaşanmaktadır. Bazılarında mevsimler arası farklar oldukça belirginken bazılarında pek de fark yoktur.

Merkür

Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür’ün ekseni eğik değildir. Güneş’in yörüngesinde çok hızlı dolaşan Merkür, kendi ekseni çevresinde çok yavaş döner. Öyle ki, Güneş’in çevresinde iki kez dolandığı süre kendi ekseninde üç kez döndüğü süre kadardır. 1 Merkür yılı 88 Dünya gününe, 1 Merkür günü ise 58,6 Dünya gününe eşittir! Merkür’de bir mevsimin bittiğini ve diğerinin başladığını fark etmek mümkün değildir.

Venüs

Eksen eğikliği yaklaşık 3 derece olan Venüs’te mevsimler arasındaki fark çok azdır. Bu gezegenin asit içeren, kalın bir atmosferi vardır ve bu atmosfer gezegenin yüzeyinde bir “sera etkisi” yaratır. Bu yönüyle Venüs, Güneş Sistemi’ndeki en sıcak gezegendir. Mevsimler arasında da hava sıcaklığı bakımından çok az farklılık görülür.

Dünya

Dünya’da mevsimlerin oluşmasında eksen eğikliği yörünge şekline göre daha büyük rol oynamaktadır. Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesi elips şeklindedir. Ancak bu şekil daireye yakın olduğu için yörünge hareketi sırasında Dünya’nın Güneş’e en yakın ve en uzak olduğu mesafeler arasındaki fark çok azdır. Bu nedenle yörünge şeklinin Dünya’nın mevsimleri üzerinde belirgin bir etkisi yoktur.

Mars

Mars’ın ekseninin eğikliği yaklaşık 25°dir. Yörüngesinin ayrıksılığı (daire şeklinden ne kadar uzak olduğu) büyük olan Mars’ta mevsimler birbirinden çok farklıdır. Bu durum Mars’ın atmosfer basıncının da yıl içinde değişmesine neden olur.

Jüpiter

Jüpiter’in eksen eğikliği 3°dir. Bu nedenle mevsimler arasındaki sıcaklık farkları çok fazla değildir. Ancak Güneş’e uzaklığı ve Güneş’in çevresindeki yörüngesi de uzun olunca bu yörüngeyi dolanması uzun sürer. 12 Dünya yılı kadar. Jüpiter’de mevsimlerin uzunluğu yaklaşık 3 Dünya yılıdır.

Satürn

Satürn’de her mevsim, 7 Dünya yılı kadar sürer. Satürn’de mevsimler arasında pek sıcaklık farkı yoktur.

Uranüs

Uranüs’ün yörüngesinin biçimi Dünya’nınki gibi daireye çok yakındır. Bu nedenle de yıl boyunca Güneş’e yaklaşık olarak aynı uzaklıkta bulunur. Ancak Uranüs Güneş’in çevresindeki bir turunu oldukça uzun sürede tamamlar. Bu nedenle Uranüs’te bir mevsim, 20 Dünya yılı kadar sürer. Uranüs’ün eksen eğikliği ise 82°dir. Ortalama sıcaklıklar bakımından en soğuk gezegen değildir ama Güneş Sistemi’nde bugüne kadarki en düşük sıcaklık Uranüs’te ölçülmüştür: -224°C!

Neptün

Neptün’de her bir mevsimin uzunluğu 41 Dünya yılı kadardır. Güneş Sistemi’nin en soğuk gezegenidir. Ortalama sıcaklık yaklaşık -200°C kadardır.

Kaynakça: NASA, CSeligman, Timeanddate, Tubitak, ScienceAlert, SolarSystemScope

The post Başka Gezegenlerde de Mevsimler Görülür mü? appeared first on Halil Durmus.

Plüton’un 1930 ‘da keşfedilmesinden bu yana Güneş sistemimizin dokuz gezegenini öğrenerek büyüdük. Ancak, 1990 ‘ların sonlarında astronomların Plüton’un bir gezegen olup olmadığını tartışmaya başlamasıyla her şey değişti.
Uluslararası Astronomi Birliği, 2006 yılında Plüton’a “cüce gezegen demeye karar verdi ve Güneş sistemimizdeki “gerçek gezegenlerin” sayısını sekize indirdi. Tüm bu tartışmalarla birlikte, gökbilimciler şimdi Güneş sistemimizdeki başka bir gezegeni araştırıyorlar, gerçek bir dokuzuncu gezegen.

Merkür

Güneşe en yakın olan Merkür, Ay’dan sadece biraz daha büyük. Gündüz Güneş’e dönük tarafı 450 Santigrat’a kadar ulaşabilir ancak gece tarafında sıcaklıklar donma derecesinin altında yüzlerce dereceye düşer. Ayın yanı sıra, Merkür gökyüzünde ışıldayan en parlak beş gezegenden birisidir. Bunun farkına Romalılar varmıştır. Merkür, Güneşi 50 km / s hızla yörüngesine sokar. Bu yüzden Romalılar en hızlı tanrıları olan Merkür’ü, seyahat ve ticaret tanrısı olarak adlandırdılar. Bu, tanrıların elçisi olan antik Yunan tanrısı Hermes’in Roma karşılığıdır.

Venüs

Güneş Sistemi’nde Dünya ile Merkür arasında yer alan Venüs, gökyüzünde parlayan bir mücevher gibi göründüğü için adını Aşk ve Güzellik Koruyucusu Tanrısı Venüs’ten almıştır. Venüs bir Roma Tanrıçası’dır ve Yunan Mitolojisi’ndeki karşılığı Afrodit’tir. Babil mitolojisindeki karşılığı ise İştar’dır.

İkinci gezegen olan Venüs Merkür’den daha sıcaktır. Atmosferi toksik yani zehirlidir. Yüzeydeki baskı sizi ezer ve öldürür. Büyüklüğü ve yapısı Dünya’ya benzer. Venüs, diğer gezegenlerin tersi yönünde, yani saat yönünde dönen iki gezegenden biridir. Canlı ışıltısı nedeniyle Venüs takdire şayan bir algı oluşturur.

Dünya

Üçüncü gezegen olan Dünya’mız üçte ikisinin okyanusla kaplı bir su dünyasıdır. Hayatı barındırdığı bilinen tek gezegendir. Dünyanın atmosferi, yaşamı sürdürmeyi sağlayan azot ve oksijen bakımından zengindir.

Dünya, adını Roma ya da Yunan mitolojisinden almayan tek gezegendir. İngilizcedeki “Dünya” anlamına gelen “Earth” sözcüğünün tam olarak nereden geldiği bilinmemektedir; ancak kökenlerinin Eski İngilizce ve Germenceye dayandığı düşünülmektedir

Roma mitolojisinde toprak tanrısına baktığımızda ise karşımıza Tellus çıkmaktadır. Bu sebeple Roma Mitolojisi’nden türetilen bazı sözcüklerde Dünya için Terra kelimesinin kullanıldığını görebiliriz. Yunan Mitolojisi’nde ise karşılığı Gaia’dır ve bazı dil ve inanışlarda Dünya’dan Gaia olarak bahsedilmektedir.

Bu arada Satürn ile ilgili eğlenceli detay ise; mitolojiye göre Satürn yani Kronos, Gaia ile Uranüs‘ün çocuğudur. Bir de Türkçe kökenine bakalım. Dünya kelimesinin kökeni Farsçadaki donyâ ve Arapçadaki dunyā sözcüklerine dayanmaktadır.

Mars

Dördüncü gezegen olan Mars, soğuk ve tozlu bir yer. Demir oksit olan bu toz, gezegene kırmızımsı rengini verir. Mısırlılar “Kırmızı olan” olarak adlandırıyorlar. Ayrıca, aynı nedenden dolayı Romalılar, Roma savaş tanrısı olan Mars’ın ismini bu gezegene veriyorlar.

Bilim insanları, bugün soğuk ve çöl benzeri olsa da, bir zamanlar Mars’ın ıslak ve sıcak olduğunu düşünüyorlar. Venüs gibi, Mars da çıplak gözle kolayca görülebilir. İlk teleskopik gözlemler, tahmin edebileceğiniz gibi, Galileo Galilei tarafından 1610’da yapıldı. Mars, Phobos ve Deimos adında iki uyduya sahip.

Jüpiter

Beşinci gezegen olan Jüpiter, Güneş sistemimizdeki en büyük gezegendir. Çoğunlukla gazdan -hidrojen ve helyum- oluşur. Bu yüzden gaz devi olarak da adlandırılır.

İlk detaylı gözlemler Galileo tarafından yapılmış ve gece gökyüzündeki en parlak üçüncü nesne olmasına rağmen antik çağlardan beri sadece kabaca incelenmiştir.

Büyüklüğünden dolayı Jüpiter, tüm gezegenlerin Kralı olarak kabul edilir. Ve ismini tüm Antik Roma Tanrılarının Kralı olan Jüpiter’ den alır.

Satürn

Altıncı gezegen olan Satürn, halkaları ile bilinir. Bu halkalar buzlardan ve kayalardan meydana gelir. Jüpiter gibi, Satürn de muazzam bir gaz topudur. Yoğunluğu o kadar düşüktür ki bir kova su içinde yüzebilir!

Ancak, en önemli özelliği numinous halkalarıyla bilinmesidir. Satürn çıplak gözle görülebilen beşinci gezegendir. Gezegen, ismini Roma tarım ve zenginlik tanrısı Satürn’den alır.

Uranüs

Yedinci gezegen olan Uranüs biraz gariptir. Ekvatoru, yörüngesine neredeyse dik açı yapan tek dev gezegendir. Yani ilk bakışta yan duran bir gezegen diyebiliriz.

Uranüs, bir Roma Tanrısı değil, bir Yunan Tanrısı’dır. Yunan mitolojisinde, Cennetin Tanrısı olarak bilinir. Bilinen en eski üstün tanrılardandır. Uranüs, Tanrı Gaia’nın hem çocuğu, hem de eşidir. Uranüs’ün renkleri Dünya’mızın gökyüzü renklerini anımsattığı için adını, “kozmik bir güce” sahip olduğu inanılan Tanrı Uranüs’ten almıştır.

Neptün

Sekizinci gezegen olan Neptün, bazen ses hızından daha hızlı olan kuvvetli rüzgarlarıyla tanınır. Neptün, tespit edilmeden önce matematik kullanarak var olduğu tahmin edilen ilk gezegendir.

Dünya’ya olan mesafesinden dolayı Neptün çıplak gözle Dünya’dan görülemeyecek diğer bir gezegendir. Aslında, bir teleskopla keşfedilmekten çok, matematiksel olarak (John Adams ve Urbain Le Verrier tarafından) tahmin edilen ilk gezegendir.

Tahmini, 1846’da Johann Galle tarafından teleskopla gözlemlendikten sonra doğrulandı. Galle, bu gezegene tahminde bulunan Le Verrier’in adını vermeyi amaçlıyordu. Ancak Uluslararası Astronomi Topluluğu, gezegenin ismini Roma Su ve Deniz Tanrısı’ndan almasına karar verdi.

Kaynakça: İmmibBilisim, Wikipedia, Uzaykasifi, Bilimvetekno, Bilgihanem, Astronomievi

The post Gezegen İsimleri Nereden Geliyor? appeared first on Halil Durmus.

Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) ait CHEOPS (CHaracterising ExOPlanet Satellite) adlı uydu, sadece Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri araştırmak üzere ESA liderliğinde oluşturulmuş ilk uzay görevini temsil ediyor. Pek çok ötegezegen görevinden farklı olarak CHEOPS yeni gezegenler bulmak için değil. Hazırda keşfedilmiş ötegezegenler hakkında, araştırmacıların bu dünyaların nasıl oluştuğunu daha iyi anlamasına yardımcı olacak bilgiler toplamak amacıyla gönderildi. Bu uzay görevinde, hassas gözlem verisi elde etmek amacıyla, ötegezegeni olduğu bilinen yakın ve parlak yıldızlar hedef alınıyor. Süper-Dünya (kütleleri 3-10 Dünya kütlesi aralığındaki kayaç ötegezegenler) ile Neptün arası büyüklük ve kütlelerdeki gezegenlerin detaylı incelenmesi planlanıyor.

CHEOPS üç buçuk yıl boyunca Dünya yörüngesinde dolanırken Güneş Sistemi’nin ötesini ötegezegen geçişleri için izliyor olacak. Bu geçişler, ötegezegen yıldızının önünden geçerken yıldızın ışığında oluşan belli belirsiz azalmalar şeklinde gözlemleniyor. Gezegen ne kadar büyükse yıldızın ışığını o kadar fazla engelliyor. Araştırmacılar yıldızın ışığındaki azalmanın ölçülmesiyle karşılaştırmalı olarak yıldızın ve gezegenin boyutlarını anlayabiliyor.

CHEOPS görevi, görece parlak yıldızların yörüngesinde dolanan 500 gezegenin boyutlarını hassas biçimde belirlemeye odaklanacak. Astronomlar bu verileri gezegenlerin kütle verileriyle bir araya getirip, gezegenlerin bileşimi konusunda önemli bir ipucu olan yoğunluk bilgisine ulaşmaya çalışacak. Gezegenlerin kütleleri, yeryüzünden alınan veriler kullanılarak dikine hız yöntemi adı verilen yöntemle, gezegenin uyguladığı kütleçekimin ev sahibi yıldızın hareketi üzerindeki etkisi ölçülerek belirleniyor.

CHEOPS yeni gezegenler bulmaya adanmış olmasa da tabi ki bazı beklenmedik gezegenlerin CHEOPS’un izlediği yıldızların önünden geçme ihtimali her zaman mevcut.

Kaynakça: GlobalScience, DW, DigitalTrends, NewScientist

The post Ötegezegen Takipçisi CHEOPS Uzayda appeared first on Halil Durmus.

Bu tür araçların ışık hızının %20’sine yakın bir hızda seyredebilme kapasitesi var. Bu hızlarda Alpha Centauri’ye 20 yılda ulaşılabilir.

Lightsail 2 32 m2 büyüklüğünde kanatlara ve yaklaşık bir tost makinesi boyutlarında ana üniteye sahip. SpaceX uzay aracıyla uzaya gönderilen LightSail 2’nin başarısı çok daha büyük ve ağır uzay araçları için de umut ışığı oldu.

Öte yandan NASA Jüpiter’in uydularından Europa’ya 2023’te bir keşif aracı göndereceğini duyurdu. Europa’nın yüzeyinin büyük ölçüde buzla kaplı olduğu düşünülüyor. NASA bu görev ile Europa’da canlı yaşam formlarını aramak ve uydunun insan yaşamına uygun olup olmadığını keşfetmek istiyor. Jupiter’in 79 uydusundan biri olan Europa’nın buzumsu yüzeyinin altında canlıların bulunduğu su okyanuslarının olabileceği düşünülüyor.

MIT’den bir grup araştırmacının geliştirdiği okyanus altı sensörü pil olmadan çok düşük enerjiyle veri alışverişi yapabiliyor.

Su altında sıcaklık ölçümü ve yaşam takibi gibi amaçlarla kullanılması planlanan sistem piezoelectric rezonans devresiyle çalışıyor. Vericinin gönderdiği ses dalgaları su altında bulunan alıcıya ulaştığında alıcının önünde iki seçenek bulunuyor: ya dalgayı olduğu gibi yansıtmak veya yansıtmamak. Ses dalgasının yansıtılıp yansıtılmadığı başka bir alıcıyla ölçülerek ikilik tabanda 1 ve 0 olarak değerlendiriliyor (1 yansıtıyor, 0 yansıtmıyor) ve böylece bir iletişim sistemi kuruluyor. Kısa mesafelerde çalışan bu sistem, uzun mesafelerde de çalışacak şekilde geliştiriliyor.

Kim bilir, belki böyle bir cihazla Europa’nın buzla kaplı yüzeyi altında bulunan okyanusları keşfedebiliriz. Sistemin çalışma şeklini anlatan bir videoyu izlemek için:

Kaynakça: Techcrunch , MITNews , İnverse

The post Güneş Yelkeni appeared first on Halil Durmus.

Uzay faaliyetleri alanında hukuku düzenlemelerin gerekliliği uluslararası gündeme ilk kez Sputnik1’in yörüngeye yerleştirilmesi ve dünya ile iletişim kurmasıyla birlikte taşındı. 1957 yılında, üç hafta süren bu görece basit faaliyet ile insanlar tarafından kullanılmaya başlanan uzay, günümüzde artık hayatımızın ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Bugün iletişim için yoğun olarak kullanılan internet ve mobil telefonlar; televizyon yayınlarının neredeyse tamamı; havada, karada ve denizdeki tüm ulaşımımız için hayati önem taşıyan küresel konumlandırma sistemleri; doğa ve atmosferdeki değişimleri gözlemlemek için kullandığımız uzaktan algılama sistemleri; hatta tüm finans dünyasını birbirine bağlayan bankacılık sistemleri ve bunun gibi daha birçok kritik uygulama, uzay tabanlı teknolojilere bağımlı hâle gelmiş durumda.

Hayatımızın her alanını düzenleyen hukuk böylesine kritik bir alan olan uzayın keşfi ve kullanımı ile ilgili nasıl gelişti, uzay hukukunun temel kuralları ne ve kimler tarafından belirlendi?

Sputnik 1’in başarısıyla birlikte uzay faaliyetleri alanında hukuku düzenleyici faaliyetlerin eksikliği ve gerekliliği de uluslararası gündeme taşındı. Dünyadaki en geniş katılımlı hükümetlerarası kuruluş konumundaki Birleşmiş Milletler (BM) bu konuya hızla el attı. 1959 yılında, Uzayın Barışçı Amaçlarla Kullanımı Komitesinin (UBAKK) kurulmasıyla uzay konusundaki devletlerarası görüşmeler kurumsal bir hâl aldı.

UBAKK tarafından hazırlanan ilk uluslararası antlaşma konumundaki “Ay ve Diğer Gök Cisimleri Dâhil, Uzayın Keşif ve Kullanılmasında Devletlerin Faaliyetlerini Yöneten İlkeler Hakkında Anlaşma” veya diğer adıyla “Uzay Antlaşması”

ise, 1967 yılında yürürlüğe girdi. Bu antlaşma hazırlandığı sırada, iki süper güç konumunda bulunan ABD ve Sovyetler Birliği arasında başlayan. Ardından “uzay yarışı” olarak adlandırılacak mücadelede kimin galip geleceği konusunda kimsenin kesin bir fikri yoktu. İnsanoğlu henüz Ay’a ayak basmamıştı. Ne var ki yarışta üstünlük sağlayan devletin uzay ortamı, Ay ve diğer gezegenlerde egemenlik ilan etmesi ve hegamonya kurmasının önüne geçilmesi gerektiği konusunda bütün devletler hemfikirdi. İki süper güç, diğerinin yarışı kazanması durumuna karşı önlem almak istediler. O sıralarda bu teknolojilere sahip olmayan diğer ülkeler de uzay yarışı sırasında meydana gelebilecek felaketlere karşı kendilerini korumayı amaçlıyordu.

Bu antlaşma ile insanlık henüz herhangi bir gezegene ayak bile basmadan, uzayı ve içindeki –Dünya hariç- gök cisimlerini sahiplenmeyi ve bunların üzerine kitlesel tahrip gücüne sahip silahları yerleştirmeyi engellemiş. Ayrıca özel/tüzel kişilerin faaliyetlerinden de ülkeleri uluslararası düzeyde sorumlu tutmuş oldu. Bugüne kadar 130 ülke tarafından imzalanan Uzay Antlaşması daha sonra hazırlanan dört uluslararası uzay antlaşması ile detaylandırıldı. Türkiye’nin tamamına taraf olduğu bu beş antlaşma, uzay hukukunun en temel kaynakları olarak tarihe geçti.

Gelişen teknoloji ve artan özel sektör katılımıyla gittikçe karmaşıklaşan uzay faaliyetlerine ayak uydurabilmesi için, uzay hukuku alanında güncellemelere ihtiyaç duyuluyor. Uzay madenciliği, Dünya’nın çevresinde yörüngeye yerleştirilmiş yapay cisimlerin miktarındaki tehlikeli artış, binlerce uydudan oluşan mega takım uydular. Ayrıca gezegenlerde kolonileşme gibi konularda tüm ülkelerin katılımı ile herkesin çıkarlarını koruyan adil düzenlemeler yapılması konusunda en büyük umut ise bu konuda özelleşmiş BM UBAKK komitesi olarak görülüyor.

Bu komitenin kararıyla kurulan BM Uzay İşleri Ofisi (UNOOSA) ise, komite toplantılarının sekreteryası görevini yürütmenin yanı sıra BM adına uzay nesnelerinin ülkeler tarafından yapılan resmi kayıtlarını tutuyor. Güncel konularda farkındalık oluşturmak ve işbirlikleri yoluyla gelişmelerin önünü açmak için çalışıyor.

Kaynakça : Bilim ve Teknik , Unoosa

The post Uzay Hukuku appeared first on Halil Durmus.

Karadeliklerin varlığı genel görelilik kuramı tarafından tahmin edilmişti. Karadelikleri diğer gökcisimlerinden ayıran en önemli özellik, etraflarında bir olay ufku olmasıdır. Bir kez olay ufkunu geçerek karadeliğin içine düşen bir cismin bir daha olay ufkunun dışına çıkması mümkün değildir. Çünkü olay ufkunun içindeki kurtulma hızı (bir gökcisminin çekiminden kurtulmak için ulaşılması gereken hız) ışık hızından daha büyüktür. Işık hızından daha hızlı hareket etmek mümkün olmadığı için hiçbir şey bir karadeliğin çekiminden kurtulamaz.

Karadelikler, ışık yaymadıkları için doğrudan gözlemlenemezler. Ancak olay ufkunun dışındaki elektrik yüklü parçacıklar, karadeliğin çekiminin etkisiyle ivmelendiklerinde ışık yayarlar. Dolayısıyla yoğun madde bulutuyla çevrelenmiş bir karadeliğin ışık halesinin ortasında bir gölge gibi görünmesi beklenir.

Bir karadeliği doğrudan görüntülemek çok zordur. Bugüne kadar herhangi bir karadeliği doğrudan görüntülemek mümkün olmamıştı. Yakın zamanlarda sonuçlanan çalışmanın başarıya ulaşmasının nedeniyse tek bir teleskop tarafından toplanan verilerin değil, yeryüzünün farklı bölgelerindeki çok sayıda teleskobun topladığı verilerin kullanılması.

Olay Ufku Teleskobu (Event Horizon Telescope, EHT) olarak adlandırılan teleskoplar dizisi dört ayrı kıtadaki sekiz radyo teleskoptan oluşuyor. Birbirinden bağımsız biçimde çalışan teleskoplar gökcisimleri tarafından yayılan radyo dalgalarını algılıyorlar. Karadelikler gökyüzündeki diğer radyo dalgası kaynaklarıyla karşılaştırıldıklarında hem çok daha küçük hem de çok daha solgundurlar. Bu yüzden gökbilimciler karadeliği daha net “görebilmek” için karadelik ile Dünya arasındaki bulutların içinden geçebilen kısa boylu radyo dalgalarına odaklanmışlar.

Bir karadeliğin görüntüsünü elde edebilmek için açısal çözünürlüğün de çok yüksek olması gerekiyor. Bir teleskobun açısal çözünürlüğü antenin büyüklüğüyle birlikte artar. Ancak yeryüzündeki hiçbir teleskobun açısal çözünürlüğü bir karadeliği gözlemlemeye yetecek kadar yüksek değildir. Araştırmacıların farklı teleskoplar tarafından yapılan eş zamanlı gözlemlere yönelmesinin nedeni de tam olarak bu. Dört ayrı kıtadaki sekiz ayrı teleskop, eş zamanlı olarak uzayın aynı bölgesine odaklandıklarında, sanki çözünürlüğü Dünya büyüklüğündeki tek bir radyo teleskobun çözünürlüğüne denk bir teleskopmuş gibi çalışabiliyorlar. Böylece bir karadeliği gözlemlemeye yetecek açısal çözünürlüğe ulaşmak mümkün oluyor.

Araştırmacılar M87*’yi gözlemlemeye 5 Nisan 2017’de başlamışlar.

Teleskopların bulunduğu bölgelerdeki hava durumu tahminlerine dayanılarak tüm teleskopların aynı anda M87*’yi gözlemleyebileceği dört tarih belirlenmiş. Her bir teleskop bu tarihlerde toplam bir milyon gigabaytlık veri toplamış. Daha sonra bu veriler bir araya getirilerek analiz edilmiş. Dört ayrı grubun farklı yöntemler kullanarak yaptığı çalışmalar sonucunda karadeliğin dört ayrı fotoğrafı üretilmiş.

Fotoğraflar birbirine çok benziyor. Tamamında bir ışık halesiyle çevrili karanlık bir bölge var. Araştırmacılar, görüntünün merkezindeki karanlık bölgenin karadeliğin “gölgesi” olduğunu düşünüyor.

Kaynakça: İopscience , Popsci , Livescience

The post Karadelik appeared first on Halil Durmus.